Những vấn đề Xã hội học Đô thị

06/11/2017

    Nghiên cứu những vấn đề xã hội ở đô thị cũng là một chủ đề trọng tâm của Viện Xã hội học ngay từ những năm đầu thành lập. Phát huy thế mạnh của các phương pháp xã hội học, các nghiên cứu của Viện đã chỉ ra những bất cập giữa quản lý kinh tế và quản lý xã hội ở các đô thị, đưa ra những khuyến nghị cho giới hoạch định chính sách quản lý đô thị. Các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mặc dù Việt Nam có mức độ đô thị hóa còn thấp, quá trình này cũng đã tạo ra được khuôn mẫu phát triển mới với các đặc trưng cơ bản như: quy mô gia đình nhỏ hơn; hôn nhân ngày càng ít phổ biến hơn và tuổi kết hôn lần đầu cao hơn; ly hôn có xu hướng gia tăng và các mối quan hệ thân tộc lỏng lẻo hơn; mức sinh thấp hơn, đặc biệt là ở các nhóm tuổi trẻ; lối sống ngày càng phụ thuộc vào dịch vụ công cộng; chất lượng sống của các gia đình đô thị cao hơn. Cùng với những thay đổi này là sự hình thành các nhu cầu mới của dân cư đô thị, từ nhu cầu nhà ở, nhu cầu đi lại, sinh hoạt, học tập, làm ăn, v.v... Trên cơ sở phân tích thành phần xã hội - nghề nghiệp của nhóm người nghèo, các kết quả nghiên cứu đã khẳng định khả năng tự vươn lên, tính năng động của người nghèo. Nhiều phát hiện nghiên cứu đã góp phần luận chứng cho các giải pháp quản lý đô thị tại một số thành phố nhằm đáp ứng những nhu cầu đa dạng của dân cư trong điều kiện đô thị hóa nhanh.

 

    Viện Xã hội học là một trong những đơn vị đi đầu trong việc nghiên cứu khả năng tham gia của cộng đồng trong việc lập quy hoạch, xây dựng, và quản lý đô thị, một vấn đề còn rất mới ở Việt Nam. Trong khuôn khổ của Dự án VIE/95/050 về “Nâng cao năng lực lập kế hoạch và quản lý đô thị cho thành phố Hà Nội”, Viện đã góp phần khẳng định tiềm năng của các cộng đồng dân cư đô thị trong việc lập quy hoạch, đóng góp công sức, vốn đầu tư cho xây dựng cơ sở hạ tầng, và công tác quản lý phát triển đô thị tại địa phương. Những phát hiện này đã giúp tìm ra những giải pháp khả thi nhằm phát huy sự tham gia của cộng đồng trong quản lý đô thị.

 

    Trong giai đoạn sau Đổi mới, nghiên cứu Xã hội học Đô thị đã từng bước tiếp cận được với những nghiên cứu quốc tế thông qua các dự án hợp tác. Một số dự án nghiên cứu như: Nhà ở cho người nghèo đô thị; Hiện trạng quản lý, sử dụng và nhu cầu nhà ở của dân cư Hà Nội; Nâng cao năng lực giảng dạy và nghiên cứu về phát triển đô thị, v.v. đã cung cấp những cơ sở dữ liệu cho Chương trình phát triển nhà ở Hà Nội. Việc thực hiện các dự án này cũng góp phần không nhỏ vào việc nâng cao năng lực cho các cán bộ quản lý đô thị các cấp. Một số cán bộ xã hội học đô thị đã là những chuyên gia tư vấn cho một số chương trình và dự án về phát triển đô thị. Nhiều hội nghị quốc tế, quốc gia hay hội thảo trong nước về lĩnh vực này đã có sự tham gia tích cực của các cán bộ của Viện.

 

    Có thể nói, các hoạt động nghiên cứu đã khuyến khích việc trang bị kiến thức xã hội học cho các nhà kiến trúc, cán bộ quy hoạch, phổ biến việc ứng dụng nghiên cứu xã hội trong lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị, cũng như góp phần cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các chương trình phát triển đô thị và nhà ở đô thị Việt Nam.

 

    Những năm gần đây, nhiều đề tài của Viện tập trung nghiên cứu khu vực ven đô để nhận diện tác động của quá trình đô thị hoá. Quá trình đô thị hoá dẫn tới sự thay đổi các nguồn lực của các hộ gia đình ở ven đô, trong đó có vốn tài nguyên (đất đai) và các nguồn vốn khác (như: vốn xã hội, vốn con người, vốn tài chính…). Tuy nhiên, sự tác động này là không đồng đều trong các khu vực có diện tích đất bị thu hồi khác nhau. Do đó, sẽ dẫn tới các chiến lược sinh kế hộ gia đình cũng có những khác nhau ở từng địa phương. Khuôn mẫu ứng xử của người dân ven đô trong bối cảnh đô thị hóa hiện nay cũng có nhiều thay đổi. Nhiều yếu tố mới ảnh hưởng đến mức độ thích nghi của cư dân ven đô với văn hóa lối sống đô thị trong quá trình đô thị hóa.

 

Viện Xã hội học

Các tin cũ hơn.............................

    Nội dung đang được cập nhật