Phòng Văn hóa và Giáo dục

02/12/2002

I. Nhiệm vụ, quyền hạn của Phòng Văn hóa và Giáo dục

 

1. Đề xuất, tổ chức và triển khai thực hiện các đề tài, dự án nghiên cứu xã hội học về lĩnh vực văn hóa, giáo dục và và các vấn đề xã hội có liên quan.

 

2. Đề xuất và triển khai các hoạt động tư vấn khoa học cho các chính sách, chương trình, dự án về văn hóa, giáo dục và các vấn đề xã hội có liên quan.

 

3. Hợp tác nghiên cứu, trao đổi thông tin, kiến thức và kết quả nghiên cứu về xã hội học văn hóa, giáo dục với các tổ chức trong và ngoài nước theo quy định.

 

4. Cập nhật và truyền bá các kiến thức mới liên quan đến xã hội học giáo dục, văn hóa, lối sống. Kết hợp nghiên cứu với đào tạo phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về xã hội học văn hóa, xã hội học giáo dục.

 

4. Quản lý lao động, tài sản theo quy định của Nhà nước, của Viện Hàn lâm và của Viện Xã hội học.

 

5. Thực hiện các nhiệm vụ khác theo sự phân công của Viện trưởng.

 

 

II. Hướng nghiên cứu chính

 

 1) Nghiên cứu về giá trị và sự phục hưng các giá trị tinh thần truyền thống nhằm xác định rõ những xu hướng và cơ chế hình thành các phong trào xã hội trong thời kỳ đổi mới. Kết quả nghiên cứu chỉ rõ: 1. Sự đề cao các quan hệ gia đình, cộng đồng, đề cao hiệu quả kinh tế, đạo đức, học thức, tôn trọng người cao tuổi, v.v... là những biểu hiện tích cực trong quá trình chuyển sang kinh tế thị trường; 2. Những thay đổi giá trị về cơ bản vẫn gắn với các giá trị của chủ nghĩa xã hội và các giá trị truyền thống đã được thừa nhận; 3. Việc đề cao các giá trị truyền thống đã khơi dậy dòng chảy của văn hóa dân tộc trong đời sống của các thế hệ hôm nay; 4. Những giá trị này đã tạo nên sự đồng thuận xã hội và chính trị, do đó cũng góp phần định hướng cho sự lựa chọn mô hình phát triển của Việt Nam với các mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

 

 2) Nghiên cứu về cách sử dụng thời gian và sự hưởng thụ văn hóa của các nhóm cư dân khác nhau. Các nghiên cứu cho thấy trong những năm đổi mới việc hưởng thụ văn hóa của người dân, trong đó đặc biệt là nhóm phụ nữ và nhóm người cao tuổi đã được cải thiện đáng kể: khoảng thời giờ rỗi tăng lên, các trang thiết bị ngày càng đầy đủ, các hình thức hưởng thụ văn hóa, trong đó bao gồm cả các hình thức cổ truyền cũng ngày thêm phong phú. Tuy nhiên, một số hình thức mới trong hưởng thụ văn hóa như tham quan, du lịch, dã ngoại mới dừng lại ở nhóm cán bộ công nhân viên chức hoặc những người có mức sống khá giả; còn tuyệt đại đa số nông dân hay các nhóm có mức sống từ trung bình trở xuống vẫn chưa có cơ hội tham gia. Điều này có thể do mức sống còn thấp, do các cơ sở dịch vụ chưa nhiều, song mặt khác cũng còn do thói quen, tập quán quy định.

 

3) Triển khai các nghiên cứu cơ bản nhằm xây dựng cơ sở cho chuyên ngành xã hội học tôn giáo ở Việt Nam. Trên hướng này, các nghiên cứu đã đi sâu tìm hiều ảnh hưởng của tôn giáo tới lối sống của các nhóm cư dân làm tăng cường sự cố kết cộng đồng. Bên cạnh đó là các nghiên cứu về sự biến đổi của các mô hình phong tục như lễ cưới, lễ tang, lễ hội dưới tác động của cơ chế thị trường. Hướng nghiên cứu này đã có sự hợp tác với Mặt trận Tổ quốc và Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội, cũng như với Chương trình hợp tác Việt- Nhật của Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia. Các nghiên cứu ở hướng này đã góp phần vào việc đổi mới các qui chế về lễ cưới, lễ tang, lễ hội ở Hà Nội cũng như ở một số địa phương khác.

 

 4) Nghiên cứu về sự tham gia của người dân vào quá trình sáng tạo, lưu truyền và phân phối văn hóa. Các nghiên cứu ở hướng này chỉ ra rằng nếu sự vận hành của văn hóa diễn ra một chiều từ phía Nhà nước đến người dân trong thời kỳ bao cấp đã tạo ra tâm lý trông chờ, ỷ lại, thì phương thức cùng tham gia trong những năm gần đây không những động viên được sức người, sức của, mà quan trọng hơn còn phát huy được những tố chất thông minh và sáng tạo, những tri thức và kinh nghiệm của mọi địa phương và mọi người trong cuộc. Việc tham gia ngày càng đông đảo của các tầng lớp, các nhóm cư dân khác nhau vào các công đoạn sáng tạo, lưu truyền và phân phối văn hóa cũng là một phương tiện phản ánh quá trình dân chủ hóa trong đời sống ở cơ sở mà Đảng và Nhà nước ta đang thực thi.

 

 5. Riêng mảng Giáo dục, vì mới được giao, nên các hướng nghiên cứu vẫn đang còn trong quá trình suy nghĩ, bàn bạc và lựa chọn.

 

III. Đội ngũ cán bộ

1. TS. Hoàng Vũ Linh ChiPhụ trách phòng

2. TS. Hoàng Văn Dũng

3. TS. Trương Xuân Trường

4. ThS. Đoàn Phương Thúy

5. CN. Ngô Thị Châm