Từ khái niệm “nông dân” tới “xã hội tiểu nông” ở Việt Nam: Dẫn vào một nghiên cứu về phát triển nông thôn

21/12/2020

Bùi Quang Dũng

Tóm tắt: Nhiều nghiên cứu khoa học xã hội hiện nay cho thấy một bức tranh khá đa dạng liên quan tới tình hình nông nghiệp và xã hội nông thôn từ sau Đổi mới cho tới thập niên đầu tiên của thế kỷ 21. Một mặt, ta chứng kiến quá trình tích tụ ruộng đất và  phân hóa xã hội; mặt khác, lại vẫn thấy nét nổi bật trong nông nghiêp và các quan hệ ruộng đất hiện nay: nền “sản xuất nhỏ” của nông dân và sự tồn tại một xã hội tiểu nông.

Sự phát triển của nền nông nghiệp và nông thôn Việt Nam tùy thuộc rất nhiều vào mức độ, khả năng biến đổi của các quan hệ ruộng đất này. Dù hiện tượng trao đổi đất diễn ra tại mỗi vùng như thế nào thì, cuối cùng, tích tụ ruộng đất ở nhóm cư dân này, sẽ tạo ra tình trạng không đất ở một một nhóm cư dân khác. Việc tích tụ đất đai sẽ hỗ trợ cho chủ trương hướng tới nền nông nghiệp hàng hoá của Việt Nam; tuy nhiên, nó cũng sẽ làm gia tăng mối quan tâm về nghèo đói và công bằng xã hội, khi mà cơ hội việc làm phi nông nghiệp tại nông thôn cũng như trình độ của lực lượng lao động hiện nay vẫn còn thấp.

Bài viết phân tích tình hình nghiên cứu về các quan hệ ruộng đất và xã hội nông thôn trong thời gian qua từ các công trình của các học giả trong nước và quốc tế xung quanh các vấn đề nêu trên. Ngoài việc phân tích, nhận diện một vài khái niệm làm việc liên quan tới vấn đề, bài viết cũng dành thảo luận về các khía cạnh của chiến lược phát triển nông thôn Việt Nam hiện nay.

Từ khóa: nông thôn, nông nghiệp, nông dân, xã hội tiểu nông, quan hệ ruộng đất

Tải bài viết