Kinh tế nông dân: khái niệm và các vấn đề

18/12/2020

Bùi Quang Dũng

Tóm tắt: Bài viết được thực hiện trong khuôn khổ chương trình nghiên cứu “Tam Nông” và “Điều tra nông dân” của Viện Khoa học Xã hội Việt nam (2009-2010), nhằm thảo luận về một số khái niệm và vấn đề liên quan tới bản chất và sự tiến triển của nền  “kinh tế nông dân” nói chung. Các khái niệm quan trọng đựoc phân tích bao gồm: Lao động nông nghiệp; Các hình thức nông nghiệp; Khu vực phi nông nghiệp; An ninh kinh tế; Lý thuyết “kinh tế nông dân”. Điểm quan trọng trong bài viết được tác giả khẳng định: lý thuyết về kinh tế nông dân là một khái niệm phân tích theo nghĩa rằng những biến đổi trong môi trường mà nền kinh tế nông dân đang hoạt động không làm thay đổi bản chất của bản thân nền kinh tế đó. Tuy nhiên, khái niệm "phương thức sản xuất" không biểu thị một hiện thực kinh tế và kỹ thuật, mà thể hiện một hiện thực kinh tế và xã hội. Do vậy, yếu tố kinh tế không chỉ liên quan tới tổ chức kỹ thuật việc sản xuất vật chất mà còn hàm ý về quan hệ giữa những người sản xuất và những người phi sản xuất nhưng lại có quan hệ với sản xuất. Không có khái niệm "sản xuất nông dân mang nghĩa chung" như hàm ý của nó trong khái niệm của Chayanov. Không thể rút gọn nền kinh tế nông dân thành những yếu tố bất biến của "tế bào" gia đình còn là do, mặc dù tất cả những nền kinh tế nông dân đều gồm những hộ nông dân riêng rẽ, nhưng các quan hệ xã hội trong đó nền kinh tế này tồn tại có một bản chất hoàn toàn khác nhau. Vì thế cho nên nền kinh tế nông dân trong nhiều xã hội nông dân khác nhau có thể được gói gọn trong các phương thức sản xuất cụ thể và có thể phân biệt được.

Từ khóa: kinh tế nông dân, lao động nông nghiệp, khu vực phi nông nghiệp, an ninh kinh tế, các hình thức nông nghiệp

Tải bài viết