Chủ hộ gia đình Việt Nam là ai?

18/12/2020

Vũ Mạnh Lợi

Tóm tắt: Nhìn chung, cuộc tranh luận về nội dung của khái niệm chủ hộ chủ yếu xoay quanh vấn đề liệu chủ hộ có phải là người có uy tín cao nhất và có quyền ra quyết định, hay liệu người đó có phải là người mang lại thu nhập cho hộ gia đình nhiều hơn những thành viên khác hay không. Bài viết này sử dụng số liệu thu thập trong cuộc điều tra Gia đình Nông thôn Việt Nam trong Chuyển đổi, thực hiện tại 4 tỉnh Yên Bái (2004), Hà Nam (2008), Huế (2006), và Tiền Giang (2005). Tác giả bải viết tập trung giải quyết 2 vấn đề:

  • Quan niệm của người Việt Nam về chủ hộ thông qua phân tích câu hỏi trực tiếp về ý nghĩa của "chủ hộ".
  • Các đặc trưng của chủ hộ thể hiện qua mức thu nhập so với người khác (vợ/chồng), quyền quyết định, quyền đại diện cho hộ gia đình, tuổi, giới, và mối quan hệ giữa mức sống của hộ gia đình và giới tính của chủ hộ.

     Những phân tích của bài viết cho thấy "chủ hộ" là một khái niệm đa diện, bao gồm cả các khía cạnh về quyền lực kinh tế, lẫn uy tín, quyền ra quyết định quan trọng, quyền đại diện cho gia đình, và phản ánh khuôn mẫu văn hóa trọng xỉ và trọng nam truyền thống. Có khoảng cách khá lớn giữa quan niệm của người dân và các đặc trưng thực tế của chủ hộ. Trong khi trên thực tế chủ hộ thường là nam giới cao tuổi nhất, thì người dân chỉ đề cao khía cạnh ra quyết định quan trọng của chủ hộ và việc đăng ký là chủ hộ trong sổ hộ tịch. Khía cạnh tuổi và giới tính của chủ hộ không thể hiện mạnh trong quan niệm của người dân. Khoảng cách giữa quan niệm và thực tế có thể báo hiệu quá trình thay đổi địa vị chủ hộ trong bối cảnh xã hội và nền kinh tế Việt Nam đang có những chuyển biến mạnh mẽ. Nghiên cứu này cũng một lần nữa cho thấy luận điểm rằng chủ hộ không hẳn là trụ cột kinh tế trong gia đình, và hộ do phụ nữ làm chủ hộ thường nghèo hơn hộ do nam làm chủ hộ cũng không được các bằng chứng thực nghiệm hỗ trợ. Giới tính của chủ hộ, vì thế, không nên là tiêu chí để xác định đối tượng được chính sách xóa đói giảm nghèo hỗ trợ.

Từ khóa: gia đình, gia đình nông thôn, chủ hộ, bình đẳng giới, biến đổi gia đình

Tải bài viết