Vấn đề phân tầng xã hội Việt Nam hiện nay: nhìn lại một số khía cạnh phương pháp luận từ cách tiếp cận xã hội học

17/12/2020

Trịnh Duy Luân

 

Tóm tắt: Phân tầng xã hội là một khái niệm cơ bản của xã hội học và mới bắt đầu được nghiên cứu trong quá trình đổi mới. Các phương pháp nghiên cứu đa dạng và các bộ chỉ số đã được xây dựng. Các nghiên cứu dựa trên phân tích số liệu thống kê chính thức cũng đã thu hút sự chú ý của nhiều học giả. Nhờ đó, người ta có thể sơ bộ xác định tình hình và xu hướng phân tầng của Việt Nam trong thập kỷ qua.

Tuy nhiên, do tính chất của khái niệm và thực tiễn thay đổi, các nhà khoa học xã hội vẫn gặp nhiều khó khăn về phương pháp luận và những thách thức về phương pháp luận khi tiến hành nghiên cứu thực địa về chủ đề này. Kết quả là hầu hết các nghiên cứu hiện có về phân tầng xã hội đều có sự phân tầng xã hội về mức sống hoặc thu nhập. Hai khía cạnh quan trọng khác của sự phân tầng xã hội - đó là quyền lực và khía cạnh văn hoá (uy tín) - hầu như không đề cập đến.

Để khắc phục những nhược điểm này, các nghiên cứu về phân tầng xã hội trong giai đoạn tới cần đi theo hai hướng: phân tích số liệu thống kê và nghiên cứu hiện trường bằng các phương pháp xã hội học. Đặc biệt hai khía cạnh chưa được nghiên cứu (quyền lực và khía cạnh văn hoá) của sự phân tầng xã hội cần nghiên cứu sâu hơn. Các nghiên cứu xã hội học cũng nên chỉ ra các nhóm xã hội mới nổi đang phát triển nhanh chóng và điển hình trong thời kỳ công nghiệp hoá và hiện đại hóa của đất nước. Các nhóm này có triển vọng trở thành các nhóm xã hội mới và các tầng lớp trong cấu trúc xã hội và đóng vai trò tích cực trong các quá trình phát triển của đất nước trong những thập kỷ tới.

Tải bài viết