Giải quyết xích mích trong nội bộ nhân dân - phác thảo từ những kết quả nghiên cứu định tính

17/12/2020

Bùi Quang Dũng

Tóm tắt: Bài viết trình bày ngắn gọn các kết quả nghiên cứu định tính về các xích mích và giải quyết xích mích ở Việt Nam được tiến hành vào tháng 10 và tháng 11 năm 2001 tại các tỉnh Sóc Trăng, Quảng Ngãi và Hải Dương.

Lối sống nghiêng về mặt tình cảm chi phối cuộc sống Việt Nam, nhất là tại nông thôn. Có lẽ đây là một trong những nguồn gốc của việc đa số nhân dân thường coi xích mích, mâu thuẫn là cái gì đó "tiêu cực". Sử dụng tới “sức mạnh” tập thể cũng như  dựa vào công tác thuyết phục, vận động, giải thích, là nguyên tắc quán triệt trong việc giải quyết xích mích ở hầu hết các thể chế xã hội tham gia hòa giải: các đoàn thể quần chúng, chính quyền và tổ hòa giải. Giải quyết xích mích bằng các biện pháp tình cảm có được tính chuyên môn cao nhất với hoạt động của tổ hòa giải. Cách hiểu các xích mích cũng như các biện pháp giải quyết xích mích như thế cho thấy cái nhìn rất đặc trưng về đời sống nhóm: nó coi bản chất của đời sống này là thống nhất và hài hòa, và mọi nguy cơ xói mòn tính đồng nhất xã hội đều là tiêu cực.

Điểm quy chiếu xã hội căn bản của nông dân cho tới nay vẫn chủ yếu là cộng đồng làng, và họ luôn cố gắng giải quyết xích mích trong nội bộ (làng, xóm). Và nếu như các thể chế công (tập thể) chứ không phải là những cá nhân  (như ta đã bắt đầu thấy trong lĩnh vực làm công tác từ thiện), vẫn đóng vai trò chủ yếu trong việc giải quyết các xích mích trong cộng đồng hiện nay, thì hoạt động của các thể chế này tỏ ra có hiệu lực nhất vẫn là tại cấp độ Làng.

Từ những kết luận ban đầu ở trên, bài viết đặt ra vấn đề ý thức pháp lý của người dân. Dữ liệu của nghiên cứu gợi ra rằng ý thức pháp lý của người dân, đặc biệt là nông dân, vẫn giới hạn chủ yếu trong khung cảnh của những thể chế xã hội truyền thống: làng và gia đình. Tuy nhiên, sự kiện này vẫn chưa được nhìn nhận đúng mức trong công tác cải cách hành chính và cuộc vận động thực hiện “dân chủ cơ sở” hiện nay.

Tải bài viết