Di cư và phát triển trong bối cảnh đổi mới kinh tế xã hội của đất nước

17/12/2020

Đặng Nguyên Anh

Tóm tắt: Tầm quan trọng của nghiên cứu di cư và phát triển đã được công nhận rộng rãi ở Châu Á và các nước đang phát triển. Tuy nhiên, đến nay, chưa có nghiên cứu nào về di cư cấp quốc gia ở Việt Nam. Sử dụng dữ liệu của Cuộc Tổng điều tra Dân số năm 1989, bài viết lần đầu tiên xem xét tác động của phát triển lên phong trào di dân giữa các tỉnh. Tác giả đã áp dụng mô hình chuyển đổi theo phương pháp Box-Cox để đạt được các kết quả thực nghiệm về vai trò của các yếu tố phát triển trong việc thúc đẩy di cư.

Các kết quả thu được trong bài viết này đã minh chứng cho vai trò của phát triển đối với di cư trong thời kỳ đầu của công cuộc Đổi mới ở Việt Nam. Ngay từ giữa những năm 80, các yếu tố phát triển đã có tác động mạnh đến chuyển cư. Các tỉnh thành có tiềm lực kinh tế có sức hấp dẫn các dòng nhập cư từ nơi khác đến trong khi các vùng kém phát triển là xuất phát điểm của các dòng xuất cư. Mặc dù kết luận này hoàn toàn phù hợp về mặt lý thuyết, điều đáng lưu ý là các nhân tố phát triển phát huy tác dụng ngay cả khi có sự can thiệp mạnh mẽ của nhà nước đối với di cư. Ở đây không thể không nhận thấy rằng trong một nền kinh tế định hướng thị trường thì thiết chế dân số vận hành theo những cơ hội phát triển; các chính sách đổi mới đều trực tiếp hay gián tiếp thúc đẩy qúa trình di cư. Bởi vậy, các biện pháp nhằm kiểm soát và hạn chế di cư sẽ rất khó đạt được hiệu quả. Kinh nghiệm của các quốc gia châu Á đã phần nào cho thấy điều đó. Hiện nay cũng như trong tương lai, khi các khu công nghiệp trên địa bàn cả nước đi vào hoạt động, lực lượng nhập cư vẫn là nguồn lao động quan trọng của các doanh nghiệp thuộc nhiều thành phần sở hữu, đóng góp không nhỏ vào công cuộc phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. Việc kiểm soát di cư không những gây ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo ở nông thôn mà còn không đáp ứng được đòi hỏi cấp thiết của thị trường lao động của cả nước. Với lý do đó, di cư cần được xem như một bộ phận cấu thành quan trọng trong công tác hoạch định kế hoạch chính sách phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Tải bài viết